Stosunki pracy
Opinia do rozporzadzenia ws. zdarzeń powstałych w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy
2011-11-22
Przedstawiamy opinię do projektu z dnia 19 października 2011 roku Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej zmieniającego Rozporządzenie w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia.
Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan opiniując wskazany powyżej projekt rozporządzenia rozumie, iż część zmian jakie niesie jego wejście w życie jest konsekwencją zmiany linii orzeczniczej Sądu Najwyższego oraz nowelizacji innych aktów prawnych, także rangi ustawowej. Pragniemy jednak zwrócić uwagę na jakość tych zmian i idące za nimi skutki, w szczególności z perspektywy odbiorców rozporządzenia.
Wątpliwości z punktu widzenia praktycznego zastosowania, budzić może zmiana punktu 2 paragrafu 2 rozporządzenia. Zgodnie z projektem rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie prowadzić postępowanie powypadkowe wobec wszystkich osób wskazanych w art.8 ust.6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a nie jak dotychczas tylko niektórych. W związku z tym, wszystkie osoby wskazane w ww. przepisie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych są uprawnione a zarazem zobligowane do zgłoszenia wypadku odpowiedniej jednostce ZUS. Do tej pory, oprócz samych poszkodowanych, uprawnione do tego były także osoby z nimi współpracujące, zdefiniowane w art. 8 ust. 11 ustawy. Projekt zmienia ten zapis, wskazując zamiast osób współpracujących, członków rodzin poszkodowanych, niezależnie od tego czy pozostawali ich współpracownikami. Trudności stwarzać będzie brak sformułowania definicji legalnej członka rodziny. Do tej pory bowiem, wprost z ustawy wynikało do kogo zaadresowana została ta norma, teraz zaś nie jest jasne czy nadal stosować szeroko zakrojony katalog z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych czy inny, co niewątpliwie wpływa na obniżenie poziomu transparentności niniejszej regulacji.
Największe obiekcje PKPP Lewiatan wywołuje zmiana paragrafu 3 w pkt. 3 i 4 rozporządzenia. Polega ona na zmianie sposobu ustalania okoliczności i przyczyn wypadku. Dotychczas bowiem były one określane między innymi na podstawie przesłuchania poszkodowanego, jeśli stan jego zdrowia na to pozwalał (pkt.3) i przesłuchania świadków wypadku (pkt.4). Projekt rozporządzenia zmienia powyższe zapisy, zastępując je wysłuchaniem wyjaśnień poszkodowanego, jeśli stan jego zdrowia na to pozwala, a także zebraniem informacji dotyczących wypadku od świadków tego wypadku. W uzasadnieniu projektu wskazano, iż przekształcenie spowodowane jest wydaniem przez Sąd Najwyższy postanowienia z dnia 02 lutego 2004 roku (sygn. Akt V KK 168/03), z którego wynika, iż „Zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy przez świadka w postępowaniu innym niż sądowe, wypełnia znamię czynności sprawczej przestępstwa określonego w art. 233 § 1 kodeksu karnego wtedy, gdy toczy się ono na podstawie ustawy, której przepisy stanowią, że zeznanie świadka służy za dowód w tym postępowaniu, i uprawniają zarazem przyjmującego zeznanie do uprzedzenia świadka o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie".
PKPP Lewiatan rozumie, iż ogłoszenie wskazanego orzeczenia, według którego procedura powinna mieć umocowanie w akcie na poziomie ustawowym by zeznania świadka, miało walor dowodowy i obliguje do zmiany rozporządzenia, które dotychczas regulowało tę kwestię. Jednak zmiana, zdaniem PKPP Lewiatan, powinna polegać na umieszczeniu zapisów o postępowaniu powypadkowym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wówczas, obok nich powinien znaleźć się też przepis o konieczności uprzedzenia świadka o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka regulacja, zgodnie z treścią orzeczenia Sądu Najwyższego, będzie uprawniała do pociągnięcia do odpowiedzialności osoby, które w postępowaniu powypadkowym świadczą nieprawdę. Tak bowiem PKPP Lewiatan rozumie, wymuszoną przez judykaturę, potrzebę zmiany ustawodawstwa.
Natomiast sytuacja, którą konstatuje projekt rozporządzenia, czyli pozostawienie określenia procedury na jego poziomie, skłaniać będzie do nadużyć. Uwalnia bowiem świadków wypadku od jakiejkolwiek odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań w postępowaniu wypadkowym. To samo dotyczy samego pokrzywdzonego, który jako osoba emocjonalnie zaangażowana w zdarzenie będzie tym bardziej mógł odpowiednio ubarwić swoje wyjaśnienia. Z perspektywy PKPP Lewiatan taki stan rzeczy jest nie do zaakceptowania.
Co do pozostałych zapisów zaproponowanych w projekcie, Lewiatan nie zgłasza uwag, są one bowiem następstwem nowelizacji innych aktów prawnych lub mają charakter techniczny, jak w przypadku zmiany załącznika do rozporządzenia.
Jednak, zdaniem PKPP Lewiatan, pozostawienie paragrafu 3 rozporządzenia w takim kształcie jest absolutnie niedopuszczalne, gdyż jego treść jednoznacznie zezwala na składanie fałszywych oświadczeń przez poszkodowanych w wypadkach przy pracy oraz świadków tych wypadków, bez jakiejkolwiek odpowiedzialności w myśl zasady Nullum crimen sine lege.
Wątpliwości z punktu widzenia praktycznego zastosowania, budzić może zmiana punktu 2 paragrafu 2 rozporządzenia. Zgodnie z projektem rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie prowadzić postępowanie powypadkowe wobec wszystkich osób wskazanych w art.8 ust.6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a nie jak dotychczas tylko niektórych. W związku z tym, wszystkie osoby wskazane w ww. przepisie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych są uprawnione a zarazem zobligowane do zgłoszenia wypadku odpowiedniej jednostce ZUS. Do tej pory, oprócz samych poszkodowanych, uprawnione do tego były także osoby z nimi współpracujące, zdefiniowane w art. 8 ust. 11 ustawy. Projekt zmienia ten zapis, wskazując zamiast osób współpracujących, członków rodzin poszkodowanych, niezależnie od tego czy pozostawali ich współpracownikami. Trudności stwarzać będzie brak sformułowania definicji legalnej członka rodziny. Do tej pory bowiem, wprost z ustawy wynikało do kogo zaadresowana została ta norma, teraz zaś nie jest jasne czy nadal stosować szeroko zakrojony katalog z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych czy inny, co niewątpliwie wpływa na obniżenie poziomu transparentności niniejszej regulacji.
Największe obiekcje PKPP Lewiatan wywołuje zmiana paragrafu 3 w pkt. 3 i 4 rozporządzenia. Polega ona na zmianie sposobu ustalania okoliczności i przyczyn wypadku. Dotychczas bowiem były one określane między innymi na podstawie przesłuchania poszkodowanego, jeśli stan jego zdrowia na to pozwalał (pkt.3) i przesłuchania świadków wypadku (pkt.4). Projekt rozporządzenia zmienia powyższe zapisy, zastępując je wysłuchaniem wyjaśnień poszkodowanego, jeśli stan jego zdrowia na to pozwala, a także zebraniem informacji dotyczących wypadku od świadków tego wypadku. W uzasadnieniu projektu wskazano, iż przekształcenie spowodowane jest wydaniem przez Sąd Najwyższy postanowienia z dnia 02 lutego 2004 roku (sygn. Akt V KK 168/03), z którego wynika, iż „Zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy przez świadka w postępowaniu innym niż sądowe, wypełnia znamię czynności sprawczej przestępstwa określonego w art. 233 § 1 kodeksu karnego wtedy, gdy toczy się ono na podstawie ustawy, której przepisy stanowią, że zeznanie świadka służy za dowód w tym postępowaniu, i uprawniają zarazem przyjmującego zeznanie do uprzedzenia świadka o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie".
PKPP Lewiatan rozumie, iż ogłoszenie wskazanego orzeczenia, według którego procedura powinna mieć umocowanie w akcie na poziomie ustawowym by zeznania świadka, miało walor dowodowy i obliguje do zmiany rozporządzenia, które dotychczas regulowało tę kwestię. Jednak zmiana, zdaniem PKPP Lewiatan, powinna polegać na umieszczeniu zapisów o postępowaniu powypadkowym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wówczas, obok nich powinien znaleźć się też przepis o konieczności uprzedzenia świadka o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka regulacja, zgodnie z treścią orzeczenia Sądu Najwyższego, będzie uprawniała do pociągnięcia do odpowiedzialności osoby, które w postępowaniu powypadkowym świadczą nieprawdę. Tak bowiem PKPP Lewiatan rozumie, wymuszoną przez judykaturę, potrzebę zmiany ustawodawstwa.
Natomiast sytuacja, którą konstatuje projekt rozporządzenia, czyli pozostawienie określenia procedury na jego poziomie, skłaniać będzie do nadużyć. Uwalnia bowiem świadków wypadku od jakiejkolwiek odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań w postępowaniu wypadkowym. To samo dotyczy samego pokrzywdzonego, który jako osoba emocjonalnie zaangażowana w zdarzenie będzie tym bardziej mógł odpowiednio ubarwić swoje wyjaśnienia. Z perspektywy PKPP Lewiatan taki stan rzeczy jest nie do zaakceptowania.
Co do pozostałych zapisów zaproponowanych w projekcie, Lewiatan nie zgłasza uwag, są one bowiem następstwem nowelizacji innych aktów prawnych lub mają charakter techniczny, jak w przypadku zmiany załącznika do rozporządzenia.
Jednak, zdaniem PKPP Lewiatan, pozostawienie paragrafu 3 rozporządzenia w takim kształcie jest absolutnie niedopuszczalne, gdyż jego treść jednoznacznie zezwala na składanie fałszywych oświadczeń przez poszkodowanych w wypadkach przy pracy oraz świadków tych wypadków, bez jakiejkolwiek odpowiedzialności w myśl zasady Nullum crimen sine lege.
