Prawo

1. Obywatel jednego z państw członkowskich lub spółka założona zgodnie z prawem jednego z tych państw rozpoczyna działalność gospodarczą w swoim kraju lub w innym państwie członkowskim,
a) „od zera" - jeśli dotąd nie prowadził działalności lub
b). poprzez założenie filii lub agencji swojego przedsiębiorstwa działającego już w innym państwie członkowskim

2. Przedsiębiorca prowadzący działalność w jednym z państw członkowskich (osoba fizyczna lub spółka) zamierza tymczasowo świadczyć w usługi w innym państwie członkowskim i nie planuje na stałe rozszerzać swojej działalności na rynek tego państwa np. firma budowlana z siedzibą w Polsce realizuje jednorazowe przedsięwzięcie budowlane w Czechach.

Dyrektywa wprowadza szereg przepisów ułatwiających zarówno tymczasową jak i stałą aktywność na rynku wewnętrznym. Należy jednak zaznaczyć, że niektóre kategorie usług nie są objęte jej postanowieniami, więc skorzystanie z dobrodziejstw dyrektywy nie będzie co do zasady możliwe.

Dyrektywa nie ma zastosowania do:
- usług o charakterze nieekonomicznym świadczonych w interesie ogólnym np. do nieodpłatnych usług kształcenia na poziomie podstawowym i średnim. Odpłatne usługi kształcenia podlegają więc wymogom dyrektywy.
- szeroko pojętych usług finansowych: usług bankowych, kredytowych, papierów wartościowych i funduszy inwestycyjnych oraz ubezpieczeń i usług w zakresie świadczeń emerytalnych
- usług i sieci łączności elektronicznej objętych dyrektywami tworzącymi tzw. „pakiet regulacji telekomunikacyjnych" (Dyrektywa 2002/19/WE, 2002/20/WE, 2002/21/WE i 2002/58/WE) Ponieważ w sprawach nieuregulowanych w tych dyrektywach zastosowanie ma dyrektywa usługowa, przedsiębiorcy świadczący te kategorie usług będą mogli skorzystać z pojedynczych punktów kontaktowych oraz z przewidzianej tą dyrektywą możliwości dopełnienia procedur drogą elektroniczną.
- usług w dziedzinie transportu tj. transportu lotniczego, morskiego i śródlądowego a także kolejowego i drogowego, zwłaszcza transportu miejskiego, taksówek i karetek pogotowia. Wyłączenie nie obejmuje jednak usług pośrednio powiązanych z transportem, jak wynajem samochodów, usługi szkół jazdy, usługi pogrzebowe, usługi przeprowadzkowe itp.
- usług agencji pracy tymczasowej - tylko w odniesieniu do usług leasingu pracowniczego. Usługi wyszukiwania miejsc pracy lub rekrutacja nie podlegają wyłączeniu.
- „usług zdrowotnych" zdefiniowanych w dyrektywie jako usługi medyczne i farmaceutyczne świadczone przez pracowników ochrony zdrowia celem oceny stanu zdrowia pacjenta, jego utrzymania lub umożliwienia powrotu do zdrowia, jeśli taka działalność jest zarezerwowana dla przedstawicieli zawodów regulowanych w państwie świadczenia usługi. Usługi nie świadczone na rzecz pacjentów lecz na rzecz służb szpitala np. usługi administracyjne, konserwacja sprzętu medycznego podlegają postanowieniom dyrektywy podobnie jak usługi o charakterze pielęgnacyjnym i relaksacyjnym, takie jak działalność ośrodków odnowy biologicznej czy klubów sportowych.
- usług audiowizualnych np. rozpowszechniania programów radiowych, usług telewizyjnych i rozpowszechniania filmów w kinach. Usługi reklamowe związane z tymi usługami albo usługi świadczone w kinach, takie jak sprzedaż żywności i napojów nie są objęte wyłączeniem
- działalności hazardowej ze stawkami pieniężnymi w grach losowych - gry nie zapewniające nagród pieniężnych są więc objęte postanowieniami dyrektywy.
- działań związanych z wykonywaniem władzy publicznej - należy tu podkreślić, że postanowienie to odonosi się do poszczególnych działań wykonywanych np. przez prawników czy urzędników, a nie do całych zawodów.
- usług społecznych związanych z budownictwem socjalnym, opieką nad dziećmi oraz pomocą rodzinom i osobom będącym stale i tymczasowo w potrzebie, świadczonych przez usługodawców upoważnionych do tego przez państwo,
- usług ochrony osobistej (dozór mienia i posesji, ochrona osób, dozór budynków a także usługi depozytowe)
- usług świadczonych przez notariuszy i komorników, powołanych na mocy aktu urzędowego.
- usług z dziedziny podatków- wyłącznie to dotyczy zarówno materialnego prawa podatkowego jak i wymogów administracyjnych, koniecznych do wykonania przepisów podatkowych.

Korzyści dla przedsiębiorcy

Aby pomóc przedsiębiorcy w tymczasowym bądź stałym wejściu na rynek, dyrektywa przewiduje ustanowienie pojedynczych punktów kontaktowych. Pełnią one dwojaką rolę:

Po pierwsze, mają w przystępny sposób, możliwie także w innych językach Unii, dostarczyć informacji na temat wymogów mających zastosowanie do usługodawców prowadzących działalność na terytorium danego państwa oraz procedur i formalności, których trzeba dopełnić by podjąć i prowadzić działalność. Ponadto, powinny one przekazać dane kontaktowe krajowych organów właściwych w sprawach związanych z prowadzeniem działalności usługowej a także poinformować o krajowych rejestrach publicznych i bazach danych dotyczących usługodawców i usług. Dzięki PPK przedsiębiorca powinien dowiedzieć się o krajowych środkach prawnych przewidzianych w przypadku sporu z organem administracji lub z konsumentem a także o działających w danym państwie stowarzyszeniach i organizacjach, zajmujących się udzielaniem pomocy przedsiębiorcom lub mogących przekazać więcej informacji z zakresu poszczególnych kategorii usług.

Po drugie, pojedyncze punkty kontaktowe mają służyć jako łącznik pomiędzy przedsiębiorcą a administracją publiczną, ograniczając jego wędrówkę po urzędach do jednego punktu kontaktowego, w którym dopełni on wszelkich formalności związanych z rozpoczęciem działalności lub tymczasowym świadczeniem usług. W PPK możliwe będzie składanie oświadczeń i wniosków w sprawach, w których właściwe są różne organy i rejestry takich jak wniosek o wydanie zezwolenia, o wpis do rejestru lub o rejestracje w stowarzyszeniach. Ponadto, załatwienie tych spraw będzie możliwe nie tylko osobiście, ale także na odległość. Docelowo PPK powinny być portalami administracji państwowych, za pośrednictwem których możliwe będzie złożenie dokumentów w postaci elektronicznej a gdy jest to konieczne dla skutecznego złożenia wniosku, potwierdzenia zgłoszenia podpisem elektronicznym.

Pozytywną zmianą jest także nałożony przez dyrektywę na organy państw członkowskich obowiązek honorowania dokumentów wystawionych w innych państwach członkowskich, potwierdzających, że stawiane w państwie X wymogi zostały już uprzednio spełnione w Państwie Y. Dzięki temu firma prowadząca działalność w zakresie usług elektrycznych, która posiada wydany w tym państwie certyfikat potwierdzający spełnianie wymogów bezpieczeństwa będzie mogła wylegitymować się nim by potwierdzić spełnienie warunków stawianych przez państwo tymczasowego świadczenia usług.

Co więcej, co do zasady organ administracji nie będzie mógł żądać dostarczenia oryginału dokumentu, jego poświadczonych kopii czy poświadczonego tłumaczenia. Zwykła kopia dokumentu musi być honorowana. Należy jednak podkreślić, że organy mogą żądać dołączenia do niej tłumaczeń na język urzędowy państwa składania wniosku. W tym samym duchu dyrektywa wprowadza obowiązek uznawania umów ubezpieczeń i gwarancji od odpowiedzialności zawodowej zawartych przez przedsiębiorcę w innym państwie członkowskim.

Ponieważ w odniesieniu do działalności transgranicznej głównym powodem powielania kontroli przedsiębiorców jest brak komunikacji pomiędzy organami administracyjnymi państw członkowskich akt ten zobowiązuje je do współpracy i wzajemnego udzielania informacji. Chodzi tu w szczególności o przekazywanie państwu tymczasowego świadczenia usług danych o przedsiębiorcy, jakie posiada siedziby posiada w odniesieniu do jego działalności. Od tej pory organy krajowe będą zobowiązane m.in. do potwierdzenia czy usługodawca prowadzi działalność zgodnie z prawem oraz czy posiada odpowiednie kwalifikacje i wymagane zezwolenia. Realizacji postanowień dyrektywy ma służyć udostępniony przez Komisję Europejską system informatyczny IMI (Internal Market Information), mający umożliwić szybką wymianę danych i stworzenie mechanizmów wzajemnego ostrzegania między państwami. Choć przepisy nie przewidują możliwości domagania się przez przedsiębiorcę, aby organ wystąpił z zapytaniem do organu innego państwa, warto mieć świadomość istnienia tego instrumentu i domagania się by organy skorzystały z przewidzianych dyrektywą rozwiązań. Będzie to o tyle łatwiejsze, że zgodnie z dyrektywą państwa członkowskie zobowiązane są umożliwić organom innych państw członkowskich dostęp do rejestrów na równi z organami krajowymi.

Rozpoczęcie działalności gospodarczej

Zgodnie z postanowieniami dyrektywy zasadą jest, że podejmowanie lub prowadzenie działalności gospodarczej nie powinno być uzależnione od uzyskania zezwolenia. Ewentualne ograniczenie dostępu do działalności może mieć miejsce tylko przy zachowaniu warunku niedyskryminacji, proporcjonalności i o ile potrzeba wprowadzenia systemu zezwoleń jest uzasadniona nadrzędnym interesem publicznym, np. gdy dla zapewnienia odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa konieczne jest uprzednie sprawdzenie czy warunki w tym zakresie zostały spełnione. Dodatkowo, dyrektywa określa warunki, jakim system zezwoleń musi podlegać i wprost wymienia wymogi jakich państwa członkowskie nie mogą nałożyć na przedsiębiorców. Zobowiązuje ona także państwa do dokonania przeglądu przepisów krajowych pod kątem wymogów wymienionych w dyrektywie, które potencjalnie mogłyby być niezgodne z zasadami proporcjonalności, konieczności i niedyskryminacji. Wprowadza ona także zakaz powielania wymogów i kontroli, którym usługodawca podlega w innym lub tym samym państwie. Informacje co do istnienia tych wymogów i przeprowadzanych kontroli organy państw członkowskich mogą uzyskać za pośrednictwem wspomnianego już systemu IMI.
Dyrektywa określa sposób załatwiania spraw w urzędach, precyzując między innymi, że organ przyjmujący zgłoszenie jest zobowiązany potwierdzić jego przyjęcie i poinformować o terminie załatwienia sprawy, który może zostać przedłużony tylko raz i nie dłużej niż o dwa miesiące. Co więcej, wprowadza on domniemanie udzielenia zezwolenia w przypadku nieotrzymania odpowiedzi na złożony wniosek w ustalonym uprzednio terminie.

Tymczasowe świadczenie usług w innym państwie

Założeniem twórców dyrektywy jest by działający legalnie w jednym z państw członkowskich przedsiębiorca mógł wykonać usługę w innym państwie członkowskim bez konieczności rejestracji, zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności zawodowej lub spełnienia jakichkolwiek dodatkowych wymogów. Artykuł 16 potwierdza, że zasadą w UE jest prawo swobodnego świadczenia usług. Przywołuje on wymogi, jakie na przestrzeni lat uznane zostały przez Trybunał Sprawiedliwości UE za sprzeczne z tą zasadą. Wymieniono tu m.in. wprowadzenie:
- obowiązku posiadania siedziby w państwie świadczenia usługi
- wymogu uprzedniego uzyskania od właściwych organów państwa świadczenia usługi dokumentu tożsamości dotyczącego prowadzenia działalności usługowej
- obowiązku uzyskania zezwolenia lub rejestracji,
- zakazu tworzenia infrastruktury niezbędnej do świadczenia określonej usługi np. posiadania biura, w którym usługodawca będzie przyjmować klientów.
- wymogów w zakresie używanego do świadczenia usługi sprzętu i materiałów, będących integralną częścią usługi, np. wprowadzenie wymogu używania sprzętu określonej marki lub poddania używanego sprzętu uprzedniej kontroli w państwie przyjmującym.
- szczególnych uzgodnień umownych między usługodawcą a usługobiorcą, które ograniczają świadczenie usług przez osoby prowadzące działalność na własny rachunek, np. wymóg zatrudnienia przez biuro turystyczne państwa świadczenia usługi, stawiany wobec przewodnika z innego państwa członkowskiego, który oprowadza turystów podczas wycieczki zagranicznej.

Państwa członkowskie mogą odejść od zasady niestosowania dodatkowych wymogów jedynie w celu ochrony porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego, zdrowia publicznego lub ochrony środowiska naturalnego i tylko w zakresie niezbędnym dla zapewnienia ochrony tych wartości. Ograniczenia te nie mogą stawiać przedsiębiorców z innych państw członkowskich w gorszej sytuacji niż rodzimych przedsiębiorców.
Na odejście od wyrażonej w artykule 16 zasady ogólnej zezwala artykuł 17, wymieniając kategorie usług lub dziedziny prawa, w odniesieniu do których możliwe jest nałożenie dodatkowych obowiązków. W konsekwencji, także przedsiębiorcy tymczasowo świadczący usługi innym państwie będą objęci wymogami ustanowionymi w państwie w odniesieniu do:

- usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, np. usług pocztowych oraz usług w sektorze gazowym i energetycznym, czy też gospodarki odpadami.
- usług świadczonych tymczasowo przez prawników - zgodnie z dyrektywą 77/249, możliwe jest zobowiązanie ich do spełnienia wymogów nałożonych na prawników prowadzących stałą działalność w tym państwie np. w zakresie działań sądowych i reprezentacji przed organami administracji państwa świadczenia usługi
- postanowień dyrektywy 96/71 dotyczącej delegowania pracowników - oznacza to, że nawet w przypadku tymczasowego świadczenia usług przedsiębiorcy zobowiązani są do przestrzegania maksymalnego czasu pracy, minimalnych okresów wypoczynku i innych przepisów prawa pracy obowiązujących w państwie przyjmującym
- zagadnień objętych dyrektywą 95/46, dotyczącą przetwarzania danych osobowych
- działań w zakresie sądowej windykacji należności - pozasądowa windykacja jest więc objęta zasadą swobody świadczenia usług.
- zawodów regulowanych w państwie świadczenia usługi - dopuszczalnie jest nałożenie obowiązku przekazania właściwym organom określonych w tytule II dyrektywy 2005/36 informacji związanych z wykonywaniem tego zawodu przed pierwszym świadczeniem usługi. Dodatkowo państwa mogę sprawdzić czy usługodawca oferujący usługi związane ze zdrowiem lub bezpieczeństwem publicznym rzeczywiście posiada odpowiednie do tego kwalifikacje.
- przepisów z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w UE - mogą one nałożyć na usługodawców dodatkowe wymogi rejestracyjne
- wymogów dot. formalności administracyjnych, jakich podmioty objęte dyrektywą 2004/38 w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich muszą dopełnić w związku z ich pobytem na terytorium państwa przyjmującego
- usług przesyłania odpadów, określonych w rozporządzeniu 259/93
- prawa własności intelektualnej, przy czym odstępstwo obejmuje kwestie takie jak istnienie prawa, zakres jego zastosowania i wyjątki. Nie dotyczy natomiast usług związanych z zarządzaniem takimi prawami, np. świadczonymi przez stowarzyszenia zbiorowego zarządzania lub agencje patentowe.
- działań, do których wymagany jest udział notariusza np. transakcje dotyczące nieruchomości
- zagadnień objętych dyrektywą 2006/43, dotyczącą ustawowych badań w odniesieniu do biegłych rewidentów
- przepisów dot. rejestracji pojazdów wziętych w leasing w innym państwie członkowskim
- przepisów odnoszących się do zobowiązań umownych i pozaumownych, w tym formy umów, określonych zgodnie z zasadami prawa prywatnego międzynarodowego.

Transpozycja

Na grunt prawa polskiego postanowienia dyrektywy zostały przeniesione ustawą z dnia 4 marca 2010 r. (Dz.U. Nr 47, poz. 278) o świadczeniu usług na terytorium RP, która poza postanowieniami horyzontalnymi wprowadziła szereg zmian w aktach szczegółowych. Postanowienia przewidujące utworzenie pojedynczego punktu kontaktowego i załatwiania spraw drogą elektroniczną jak i te dotyczące sposobu załatwiania spraw przedsiębiorców dodane zostały do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z postanowieniami dyrektywy jej przepisy powinny były zostać implementowane do końca grudnia 2009r. Czy to się udało?

Polski Pojedynczy Punkt Kontaktowy przybrał postać portalu elektronicznego zapewniającego wszechstronną informację dla podmiotów aktywnych na rynku wewnętrznym- konsumentów, przedsiębiorców i organów administracji publicznej. Strona adresowana do przedsiębiorców dokładnie opisuje procedury związane z założeniem, prowadzeniem i zakończeniem działalności gospodarczej. Rzeczywistą wartością dodana tych informacji jest precyzyjne wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy i przewidzianego terminu na udzielenie odpowiedzi (co ułatwia odniesienie się do wprowadzonego w dyrektywie a następnie w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej domniemania rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z wnioskiem przedsiębiorcy). Niestety, poza bardzo obszerną informacja na temat każdej z procedur strona nie daje możliwości rzeczywistego ich dopełnienia. Ponadto, mimo deklarowaną przez Polskę funkcjonalnością strony pozwalającą na przetłumaczenie (za pomocą tłumacza Google) zawartych w portalu informacji należy zaznaczyć, że jakość tych tłumaczeń pozostawia wiele do życzenia. Jeśli polski PPK miałby pozostać jedynie portalem informacyjnym to trudno mówić o stworzeniu rzeczywistej platformy komunikacji między przedsiębiorcami a administracją.

Ponadto, warto podkreślić, że od dnia 1 lipca 2011 r. zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej zaczęła funkcjonować Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej, umożliwiająca rejestrację działalności gospodarczej przez Internet. Mimo że należy docenić tę inicjatywę, dziwić może fakt utworzenia kolejnego realizującego postanowienia dyrektywy portalu zamiast zintegrowania tej funkcjonalności z istniejącym już portalem PPK. Wydaje się, że ten sposób realizacji obowiązku umożliwienia dopełnienia procedur drogą elektroniczną stoi w sprzeczności z założeniem stworzenia z definicji „pojedynczego" punktu kontaktowego.

Na pocieszenie można dodać, że niektóre państwa członkowskie, z korzyścią dla polskich przedsiębiorców rozszerzających działalność poza granice kraju, znacznie lepiej poradziły sobie z realizacją projektu PPK. Dlatego warto odwiedzić i zapamiętać adres strony KE odsyłającej do poszczególnych punktów krajowych.

http://ec.europa.eu/internal_market/eu-go/

Co dalej?
Mimo pewnych niedociągnięć wydaje się, że nie wszystko jeszcze stracone. W rezultacie podsumowania przewidzianego w dyrektywie usługowej procesu wzajemnej oceny (nie obejmującego jednak PPK) Komisja Europejska wydała w styczniu 2011 komunikat, w którym zapowiada kolejne działania kontrolne i sprzyjające rzeczywistemu wdrożeniu dyrektywy usługowej.

W latach 2011-2012 KE zamierza przeprowadzić tzw. sprawdziany skuteczności (performance check), służące ocenie stopnia implementacji i stosowania przepisów dyrektywy w odniesieniu do konkretnych kategorii usług. Novum ma być przyjęcie perspektywy jednostkowego użytkownika jednolitego rynku np. przedsiębiorstwa planującego rozpoczęcie działalności w konkretnym państwie i w określonej dziedzinie, ze szczególnym uwzględnieniem tych kategorii usług do których zastosowanie maja także inne przepisy, jak np. dyrektywa o uznawaniu kwalifikacji w odniesieniu do zawodów regulowanych (usługi turystyczne) czy dyrektywy sektorowe, np. budowlane. Sprawozdanie z testów i kolejne środki usprawniające implementację mają zostać przedstawione przed końcem 2012 roku. Komisja ma też zamiar zweryfikować utrzymane w państwach członkowskich wymagania w zakresie wymogów kapitałowych, formy prawnej prowadzenia działalności czy też obowiązków związanych z ubezpieczeniami podmiotów świadczących usługi. Analizie zostanie również poddana możliwość stworzenie tanich i szybkich środków egzekwowania praw przedsiębiorców oraz dalsza promocja istniejącego już instrumentu pozasądowego rozstrzygania sporów, jakim jest SOLVIT.

Zgodnie z powtarzanym jak mantrę stwierdzeniem KE pełna implementacja Dyrektywy usługowej przyniosłaby zysk pomiędzy 60-140 miliardów Euro, powodujący wzrost PKB w UE o 0.6 do 1.5%. Wydaje się więc, że warto.