Kalendarium

Intencją ustawodawcy przy zmianie przepisów ustawy z dnia 29 września 1994
r. o rachunkowości było dostosowanie jej do warunków i wymagań gospodarki
rynkowej oraz większego zaangażowania się Polski w proces harmonizacji
rachunkowości w warunkach globalizacji gospodarki.

Kraje UE ujednolicają zasady rachunkowości zgodnie z Międzynarodowymi
Standardami Rachunkowości (MSR). Polska dążąc do Unii Europejskiej musi
dostosować swe przepisy także w tej dziedzinie. Ostatnia nowelizacja UR
wychodzi naprzeciw tym dążeniom oraz ogólnoświatowym tendencjom
standaryzacji zasad rachunkowości. Podejmowane wysiłki niezbędne są do
zapewnienia porównywalności sprawozdań finansowych firm działających na
globalnym rynku. Potrzeba ta podyktowana jest korzyścią, jaką może uzyskać
zarówno strona sporządzająca sprawozdanie finansowe jak i strona je
oceniająca, dzięki wzajemnemu sprawnemu i szybkiemu porozumieniu się. Jest
to istotne przede wszystkim dla firm, które chcą albo zdobyć obcy kapitał
na rynku zagranicznym albo są oferowane w publicznym obrocie na światowych
giełdach . Firmy te muszą przedstawić wiarygodne i rzetelne informacje
dotyczące ich sytuacji finansowej w formie zrozumiałej dla odbiorcy, co
zapewnić ma wprowadzenie standardów.

Doświadczenia firm audytorskich, takich jak PCW (PriceWaterhouseCoopers)
na polskim rynku wskazują na możliwość bardzo dowolnej interpretacji
standingu ocenianych firm przez potencjalnych inwestorów. Powodem tego są
różnice w przedstawianiu wyników finansowych przez firmy, które korzystają
bądź to z Krajowych Standardów Rachunkowości (KSR), bądź z MSR, albo z
obowiązujących w USA i Kanadzie standardów GAAP. Badania wykazały, że
wynik finansowy sporządzony na podstawie KSR jest średnio o 20% zawyżony w
stosunku do wyniku finansowego tej samej firmy sporządzonego według MSR.
Sytuacja ta powoduje brak klarowności ocen dokonywanych przez banki lub
inwestorów, co utrudnia firmom dostęp do obcych kapitałów, a zatem i
rozwój.

Zmiany wprowadzone do UR przybliżają krajowe standardy do MSR, jednakże
nadal istnieje wiele rozbieżności. Ze względu na fakt, iż stosowanie MSR
jest stosunkowo trudne, gdyż wymaga od księgowych wysokich kwalifikacji,
wiedzy oraz praktyki, zbliżanie KSR do standardów międzynarodowych musi
być wprowadzane stopniowo. Pytanie istnieje, czy Polska nie czeka zbyt
długa na wprowadzanie MSR? I jakie mogą być tego negatywne skutki?

Zmiany do UR mogą być rozpatrywane w kilku aspektach. Po pierwsze,
wprowadzenie nowych definicji oraz ich kwalifikacji i prezentacji w
sprawozdaniu finansowym spowoduje zmianę jego koncepcji. Ze sprawozdania z
przeszłości, przedstawiającego dane historyczne do sprawozdania z
przyszłości - akcentującego możliwe korzyści jaki dany majątek może
przynieść. Korzyści te ocenić można stosując wycenę według metody
"wartości godziwej" lub przyszłych strumieni pieniężnych (cash flow)
generowanych przez majątek. Skupienie uwagi na korzyściach ekonomicznych
charakteryzujących dany majątek jest bardziej użyteczne dla przyszłych
inwestorów (także w procesie fuzji i przejęć) aniżeli jego wartość
księgowa.

Po drugie, dotychczasowa praca księgowych, często polegająca tylko na
gromadzeniu i wprowadzaniu dokumentów finansowych do systemu
informatycznego, będzie musiała zostać zmieniona na pracę koncepcyjnego
myślenia aby sprostać wymogom nowelizacji. Chodzi tu głównie o
prezentację danych bilansowych zgodnie z ich nowymi definicjami.

Po trzecie, na podstawie analizy sprawozdania finansowego można będzie
lepiej niż dotychczas wnioskować o jakości zarządzania daną firmą.
Kwalifikacja określonych zdarzeń ekonomicznych oraz wycena korzyści lub
kosztów, jakie firma będzie ponosić, przez księgowego możliwa będzie
jedynie przy jego współpracy z analitykiem finansowym lub dyrektorem
finansowym. Prawidłowo sporządzone sprawozdanie uwzględniające rzetelną
wycenę majątku, kapitałów, zobowiązań, czy należności musi opierać się na
założeniach dotyczących przewidywań firmy na przyszłość. Np. określenie
stopy dyskontowej do szacowania wartości bieżącej przepływów pieniężnych
generowanych przez dany majątek w określonym czasie i warunkach rynkowych
(stopa procentowa, ryzyko, inflacja itp.) Przyszłość ta jest określana
przez dyrektorów finansowych we współpracy z analitykami finansowymi i
rynkowymi a zawarta jest w planach, czy budżetach, które zgodne są z
realizowaną strategią i misją firmy. Zatem, jakość sporządzonych
sprawozdań świadczyć będzie wprost o jakości zarządzania finansami danej
firmy.

Reasumując, zmiany do UR zmierzają do stopniowego wprowadzenia w Polsce
MSR (ustawa już daje możliwość stosowania wprost standardów
międzynarodowych), co jest zjawiskiem pożądanym i nieodzownym dla kraju,
którego celem jest wejście do Unii. Wprowadzenie nowelizacji do praktyki
będzie wymagało dużo pracy i wysiłków nie tylko polskich księgowych lecz
także finansistów, powodując wzrost ich roli w procesie dostarczania
rzetelnych informacji finansowych dotyczących firmy.


Postulowane zmiany obejmują:

1.Jak najszybsze dostosowanie Ustawy o rachunkowości do standardów
międzynarodowych (MSR). Obecna sytuacja powoduje brak klarowności ocen
dokonywanych przez banki lub inwestorów, co utrudnia firmom dostęp do
obcych kapitałów, a zatem i rozwój.
2.Wprowadzenie rozporządzeń wykonawczych do ustawy o rachunkowości
(wchodzi w życie w dniu 1 stycznia 2002 r.) - na podstawie 11
obligatoryjnych oraz 2 z 12 fakultatywnych delegacji dla ministra
właściwego do spraw finansów publicznych, które to rozporządzenia są
zdaniem przedstawicieli Ministerstwa Finansów na etapie uzgodnień
międzyresortowych. Pierwotnie miały być wydane na przełomie pierwszego i
drugiego kwartału br. Jednak prace nad nimi przeciągnęły się. Oznacza to
dla księgowych, że z dniem 1 stycznia 2002 r. lawinę nowych przepisów, z
którymi nie mogli zapoznać się wcześniej.

3.Konieczna jest nowelizacja obu ustaw o podatku dochodowym (od
osób fizycznych i prawnych), celem wyeliminowania niejasności na obszarze
prawa podatkowego, do których należą m.in.:

-postulat uchylenia przepisu art. 10 ust. 4 updop Ustawa z dnia 15
lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity
Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654). jako trudnego do określenia czynnika
ryzyka mogącego hamować procesy łączenia się spółek (problem łączenia
spółek w celu uniknięcia lub uchylenia się od opodatkowania). W praktyce
jego zastosowanie może się okazać źródłem sporów podatkowych, poważnie
utrudniających restrukturyzację spółek;
-brak szczegółowej regulacji dotyczącej skutków podziału spółek. W
szczególności brak jest przepisów, które wprost wyłączałyby z przychodów
podatkowych wartość majątku otrzymanego przez spółkę przejmującą w wyniku
podziału;
-brak regulacji określających moment i okoliczności powstania
obowiązku podatkowego akcjonariuszy w przypadku powstania dodatnich różnic
wartości majątku w wyniku podziału spółek. W szczególności przepisy te nie
regulują, w jaki sposób traktować to zdarzenie, ani też nie określają
zasad ustalania podstawy opodatkowania;
-niemożliwość prawidłowego ustalenia wysokości przychodu
uzyskanego przez akcjonariusza w wyniku podziału. Wynika to stąd, że
przepisy te (art. 12 ust. 5 updop i art. 11 ust. 2 updof Ustawa z dnia 26
lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity
Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.) nie dotyczą pierwotnego obrotu
kapitałowego dokonywanego w ramach procesów restrukturyzacyjnych, lecz
obrotu wtórnego rzeczami i sprawami majątkowymi.

PKPP będzie prowadziła w dalszym ciągu konsultacje z ekspertami prawnymi i
przedsiębiorcami, by sformułować jak najpełniejszą ich listę.